این حق یکی از حقوق بنیادین بشر و به معنای حق هر فرد برای به دست آوردن ، تغییر و حفظ ملیت است.



بر اساس قوانین بین المللی حقوق بشر حق دولتها برای تصمیم گیری در مورد اتباع آنها مطلق نیست به ویژه اینکه، دولتها باید در مورد اعطا و از بین رفتن ملیت اتباع، به تعهدات خود در زمینه حقوق بشر عمل کنند.



 



محرومیت خودسرانه تابعیت افراد



حق داشتن تابعیت در تعداد زیادی از اسناد حقوقی بین المللی به رسمیت شناخته شده است، از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر، کنوانسیون بین المملی محو تمامی اشکال تبعیض نژادی، کنوانسیون بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسیون حقوق کودکان، کنوانسیون محو تمامی اشکال تبعیض علیه زنان، کنوانسیون تابعیت زنان متاهل، کنواسیون حقوق افراد دارای معلولیت و کنوانسیون حمایت از حقوق کلیه کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها.



در مورد ممنوعیت محرومیت خودسرانه از تابعیت، بند دوم ماده ی 15 اعلامیه ی جهانی حقوق بشر به صورت صریح و شفاف بیان می کند " هیچ کس را نمی توان خودسرانه از تابعیت خود یا از حق تغییر تابعیت محروم کرد."



همچنین در اصل چهل و یکم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است "برخورداری از تابعیت حق مسلم هر فرد ایرانی است و دولت نمی تواند از هیچ ایرانی سلب تابعیت کند مگر به درخواست خود او یا در صورتیکه به تابعیت کشور دیگری درآید."



 



افراد بدون تابعیت:



اغلب افراد این کره خاکی دارای تابعیت یک کشور هستند، آنها می توانند از کارت شناسایی، پاسپورت و دیگر مدارک هویتی بدون هیچ مشکلی بهره مند شوند. اما در مورد اقلیت مردم همیشه این امکان وجود ندارد. اینها افرادی هستند که بنا به دلایل گوناگون از جمله جنگ، مسایل اقتصادی، درگیری داخلی، مسایل فرهنگی و حقوق بشری کشور خود را ترک کردند و قصد و یا امکان بازگشت ندارند، این افراد بدون تابعیت قلمداد می شوند که تلاش دارند برای زندگی بهتر به تابعیت کشور دیگری درآیند. در بسیاری موارد افراد بدون تابعیت داخل کشورهای خودشان به سر می برند، به این معنی که افراد فاقد هرگونه اوراق هویتی هستند، این مساله می تواند بنا به دلایل گوناگونی رخ دهد از جمله فقر مالی، فرهنگی، اعمال تبعیض علیه یک گروه قومی، نژادی، زبانی و یا مذهبی از سوی حکومت ها. متاسفانه در ایران و بنا بر اعلام مراجع رسمی نزدیک به یک میلیون نفر بدون تابعیت به سر می برند که بیشتر آنها در مناطق مرزی مانند سیستان و بلوچستان ساکن هستند.



 



مشکلات افراد بدون تابعیت:



انسانها ذاتا دارای حقوقی هستند، اما بدون تابعیت عملا برخورداری از بسیاری از این حقوق ناممکن خواهد بود، چرا که در این صورت مشخص نخواهد بود چه دولتی در برابر شما مسوولیت دارد. به عنوان مثال افراد بدون مدارک شناسایی و هویتی امکان رفتن به مدرسه، برخورداری از تامین اجتماعی، اشتغال به کار رسمی، ازدواج، بیمه و ... را نخواهند داشت.



در سطح بین المللی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) وظیفه رهبری و هماهنگ نمودن فعالیت‌های بین‌المللی برای محافظت و رفع مشکلات پناهندگان در سراسر جهان را بر عهده دارد.



 



* تصویر: سازمان عفو بین الملل