ماده یک اعلامیه جهانی حقوق بشر:



تمـام افـراد بشـر آزاد بـه دنیـا می آینـد و از لحـاظ حیثیـت و حقـوق بـا هـم برابرنـد. همـه دارای عقل و وجـدان هسـتند و بایـد نسـبت بـه یکدیگر بـا روح بـرادری رفتـار کنند.



 



حیثیت یا کرامت افراد پایه و اساس تمامی حقوق بشر است. از آنجا که انسانها از ارزش ذاتی و حقوق مشخصی برخوردار هستند رفتار با آنها باید در نهایت دقت و توجه باشد. همانطور که کمیسر سابق حقوق بشر سازمان ملل متحد، زید رعد الحسین، بیان می کند حقوق بشر برای انسانها به عنوان پاداشی در مقابل رفتار شایسته آنها نیست و این حقوق شامل همه افراد و در همه زمانها و مکانها می شود.



در واقع این نکته چکیده ای از فلسفه اعلامیه جهانی حقوق بشر پس از جنگ جهانی دوم را بیان می کند، جامعه بین الملل در واکنش به جنایات و وحشت افکنی های رخ داده طی دو جنگ جهانی به این نتیجه رسید که مفهوم «کرامت/حیثت» افراد بشر باید بیش از پیش مورد توجه جهانیان قرار گیرد و همه افراد شایسته برخورداری از کرامت انسانی هستند و هیچ چیز نمی تواند فردی از از آن محروم کند، به همین دلیل در مقدمه اعلامیه جهانی حقوق بشر و همچنین در منشور سازمان ملل متحد بر این مساله بسیار تاکید شده است. همچنین مری رابینسون، دومین کمیسر حقوق بشر سازمان ملل متحد، در این مورد معتقد است کرامت نوعی احساس درونی ارزشمند بودن است که حس همراهی با دیگران را برمی انگیزد و باعث می شود با یکدیگر ارتباط برقرار کنیم.



ماده یک همچنین برابری را به عنوان موضوع همه جانبه اعلامیه تعیین می کند ، که این امر اساس تدوین حقوق برای گروههای ٰآسیب پذیر مانند: اقلیت های قومی و مذهبی، زنان و کودکان، افراد دارای معلولیت و سالمندان تلقی می شود.



 



«کرامت» در قوانین اساسی



 



واژه «کرامت» پنج مرتبه در اعلامیه جهانی حقوق بشر به کار رفته است و در عین حال که مفهوم غیر قابل مجادله و انکاری است، همزمان نیز یک مفهوم مبهم تلقی می شود. با این وجود و در حالی که در سال ۱۹۴۵ میلادی تنها ۵ کشور کرامت بشری را در قانون اساسی خود به رسمیت شناخته بودند اما امروزه این تعداد به بیش از ۱۶۰ کشور )از مجموع ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد) افزایش یافته است.



شاید سوال پیش آید که با این تفاسیر آیا تعریف مشخصی برای «کرامت بشری» وجود دارد؟‌در واقع این مسوولیت اغلب برعهده قضات گذاشته می شود که با بررسی تمامی شرایط یک فرد و حقوق بشر وی تشخیص دهند آیا کرامت بشری وی مورد احترام قرار گرفته است یا خیر!



 



کرامت بشر یا کرامت مردان!



 



نخستین کلمات ماده اول اعلامیه جهانی حقوق بشر در واقع بازتابی از اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه است که کمی پس از انقلاب کبیر فرانسه در سال ۱۷۸۹ تصویب شد، با این تفاوت که تلاش بسیاری به کار گرفته شد تا ادبیات اعلامیه جهانی بر خلاف اعلامیه حقوق فرانسه، فارغ از هر گونه جنسیت و در واقع خنثی باشد. با پشتکار خانم هانسا مهتا از هند که در روند پیش نویس اعلامیه جهانی حضور فعالانه داشت، عبارت فرانسوی « تمـام مردان آزاد و برابر بـه دنیـا می آینـد به « تمـام افـراد بشـر آزاد و برابر بـه دنیـا می آینـد » تبدیل شد. او با دیدگاه النور روزولت، رییس کمیته تدوین اعلامیه جهانی و اولین رییس کمیسیون حقوق بشر، مخالف بود که می گفت:‌ واژه «مردان» در معنای گسترده و عام خود زنان را نیز در برمی گیرد. مهتا چنین استدلال کرد که برخی کشورها ممکن است با سو استفاده از این کلمه به جای توسعه حقوق زنان به محدود کردن حقوق آنها بپردازند.



در واقع این استدلال شاید بیان کننده عینی ترین مساله ای است که زنان ایران امروزه با آن مواجه هستند، به ویژه در پیگیری حقوق سیاسی خود واژه «رجل سیاسی» که در زمان قانون گذاری به استناد معنای عام و گسترده آن به کار گرفته شده اما امروزه سدی در برابر زنان برای تصدی پست های کلیدی مانند ریاست جمهوری شده است.



 



تصویر: rfkspain