قوانین بین المللی حقوق بشر حق همگانی برای بهره مندی از مسکن مناسب را ذیل حق برخورداری از وضعیت مناسب برای زندگی به رسمیت شناخته است. متاسفانه امروزه در سراسر جهان میلیاردها نفر به دلایل گوناگون از جمله فقر، جنگ، سیل و .. از مسکن مناسب محروم هستند و در شرایطی زندگی می کنند که حیات و سلامت آنها تحت آسیب و تهدید جدی قرار دارد.



منظور از مسکن مناسب چیست؟



برای تعیین یک مکان به عنوان مسکن مناسب صرف داشتن دیوار و سقف کافی نیست و تعریف گسترده ای برای آن وجود دارد، بدین صورت که حق مسکن مناسب شامل حق زندگی در مکانی با امنیت کافی و در آرامش و آسایش است. زمانی می توانیم از برخورداری مسکن مناسب اطمینان حاصل کنیم که آزادی ها و حقوق مورد تاکید سازمان ملل برآورده شده باشد.



آزادی ها:




  • محافظت در برابر اخراج اجباری و تخریب خودسرانه

  • مصون بودن از مداخلات خودسرانه در خانه ، حریم خصوصی و خانواده

  • حق انتخاب محل زندگی ، تعیین محل زندگی و آزادی رفت و آمد



حقوق:




  • امنیت در مالکیت خانه

  • دسترسی برابر و بدون تبعیض به مسکن مناسب برای همه

  • امکان مشارکت در تصمیم سازی های مربوط به بحث مسکن در سطوح ملی و محلی



پیش نیازهای یک مسکن مناسب



امینت در مالکیت خانه در واقع به این معنی است که حمایت قانونی در برابر هرگونه اخراج اجباری، اذیت و آزار و تهدید وجود داشته باشد.



فرآهم بودن خدمات، امکانات و زیرساختها به این معنی است که هر خانه ای باید از آب آشامیدنی بهداشتی، سیستم تخلیه ی فاضلاب، امکانات لازم برای آشپزی، سیستم روشنایی و گرمایشی، مکانی برای ذخیره ی مواد غذایی و نیز دفع زباله برخوردار باشد.



مقرون به صرفه بودن: زمانی یک مسکن مناسب خواهد بود که قیمت و دیگر هزینه های آن فشار بیش از حد به ساکنان آن وارد نیاورد به گونه ای که دیگر حقوق آنها تحت فشار و تهدید قرار گیرد.



قابل اسکان بودن: یک خانه تا زمانی که امنیت فیزیکی آن تضمین نشده و یا فضای کافی برای تمامی ساکنان آن فراهم نشده به عنوان مسکن مطلوب شناخته نمی شد. همچنین یک خانه باید افراد را در برابر باد، باران، بوران، گرما و دیگر موارد تهدید کننده حفاظت کند.



دسترسی پذیری: اگر نیازهای خاص گروههای محروم و حاشیه نشین مورد توجه قرار نگیرد آن مسکن مطلوب نیست. به عنوان مثال وقتی ساکن یا ساکنان یک ساختمان دارای معلولیت حرکتی هستند و برای رسیدن به طبقات بالایی به آسانسور مناسب نیاز دارند، این امکان حتما باید برای آنها فراهم شده باشد.



موقعیت مکانی: مکان ساخت یک مسکن مناسب نباید منجر به محدودیت دسترسی ساکنان آنها به فرصت های شغلی، خدمات بهداشتی و درمانی، آموزشی و سایر امکانات رفاهی و اجتماعی شود و یا در مکانی آلوده و خطرناک قرار داشته باشد.



آیا دولت وظیفه دارد برای همه ی افراد خانه بسازد؟



معمولا یکی از بزرگترین تصورات غلط در رابطه با حق مسکن مناسب این است که دولت موظف است برای تمامی افراد خانه بسازد. در صورتی که در واقع دولت چنین وظیفه ای ندارد. اما این حق شامل ظرفیت هایی به منظور جلوگیری از بی خانمانی، ممنوعیت اخراج اجباری، جلوگیری از اعمال تبعیض در راستای حمایت از آسیب پذیرترین اقشار و گروههای جامعه است.



این ظرفیت ها نیازمند مداخله دولت در سطوح گوناگون است، در واقع دولت از این طریق به جای ایفای نقش تامین کننده مسکن، وظیفه ی توانمند سازی و تسهیل کننده ی شرایط و امکانات برای همه ی افراد دخیل در تولید و بهبود مسکن را برعهده می گیرد.



در همین راستا و مطابق اصل 31 قانون اساسی جمهوری اسلامی، دولت موظف به فراهم آوردن زمینه ی اجرای حق مسکن با رعایت اولویت برای نیازمندان از جمله ساکنان روستا و کارگران شده است.