به چه معنی است؟



درک این مساله که "دسترسی به عدالت" به چه معنا است به مرور زمان تکمیل شد. این مفهوم اساسا به معنی دسترسی به دادخواهی است و تلاش برای اصلاحات در این مسیر به منظور دستیابی بیشتر و آسانتر به وکیل، قاضی و دادگاه (به ویژه برای افراد فقیر) بود. یکی از مهمترین موانع برای "دسترسی به عدالت" عدم امکان برخورداری افراد فقیر از مشاوره حقوقی و نیز بهره مندی آنها از حق برخورداری از وکیل در دادگاه است. با مرور زمان و با انجام اصلاحات قضایی سعی در رفع این مساله به عنوان یک عامل تبعیض آمیز در برخورداری از عدالت شده است. به گونه ای که در بسیاری از کشورها در صورت عدم برخورداری افراد از شرایط مالی مناسب، آنها می توانند از مشاوره های حقوقی و یا وکلای رایگان برخوردار شوند.



 



"دسترسی به عدالت" در معنای گسترده و دقیق شامل جزییات بیشتری از روند دادرسی عادلانه و همچنین رفع موانع ساختاری که اقشار گوناگون جامعه در این مسیر با آنها روبرو هستند را شامل می شود. در واقع به معنی توانایی افراد در جستجو و کسب راه حل از طریق نهادهای رسمی و غیر رسمی به منظور پیگیری شکایاتشان مطابق با استانداردهای حقوق بشری است.



 



چرا "دسترسی به عدالت" اهمیت دارد؟



در شرایطی که شهروندان (به ویژه اقشار آسیب پذیر) به نظام قضایی اطمینان ندارند و یا هنگامی که مشکلات مالی مانع دسترسی آنها به سیستم قضایی می شود و همچنین افراد چه به دلیل عدم آگاهی و یا بر اساس ضعف سیستم قضایی به وکیل دسترسی ندارند، برخورداری از عدالت عملا بی معنی است.



"دسترسی به عدالت" شامل حمایت قانونی، آگاهی حقوقی، کمک و مشاوره حقوقی، احقاق حق، اقدام قانونی و نظارت جامعه مدنی است. "دسترسی به عدالت" از طریق فرآهم آوردن روندهای کارآمد به عوض متوسل شدن به خشونت به منظور رفع منازعات فردی و سیاسی، صلح پایدار در جامعه را تضمین می کند.



"دسترسی به عدالت" یک اصل اساسی حاکمیت قانون است. در صورت عدم وجود عدالت، صدای مردم شنیده نمی شود، نمی توانند از حقوق خود بهره مند شوند، تبعیض را به چالش بکشند و یا تصمیم گیران و سیاستمداران را نسبت به تصمیمات و اَعمال خود پاسخگو کنند.



اجرای عدالت باید بی طرفانه و به دور از تبعیض باشد. استقلال نظام قضایی در عین بی طرفی و صداقت، پیش نیاز اساسی برای حمایت از حاکمیت قانون و اطمینان از عدم وجود هرگونه تبعیض حین اجرای عدالت است.



 



آیا بخشی از حقوق بشر است؟



"دسترسی به عدالت" از حقوق بنیادین بشر به حساب می آید و هنگامی که آزادی ها و یا اموال هر فرد مورد تهدید قرا بگیرد، دسترسی وی به دادگاه عادلانه را تضمین می کند. اصل هشتم اعلامیه جهانی حقوق بشر بیان می کند در صورتی که حقوق قانونی افراد مورد تجاوز قرار گیرد آنها حق مراجعه به دادگاه صالح را دارند. همچنین بر اساس اصل 32 قانون اساسی جمهوری اسلامی افراد در صورت بازداشت باید طی بیست و چهار ساعت به دادگاه دسترسی داشته باشند.