کنوانسیون حقوق کودک در سال ۱۳۶۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. این کنوانسیون شامل یک مقدمه و ۵۴ ماده است و در سال ۱۳۷۲ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به مانند دیگر قوانین جمهوری اسلامی به صورت لازم الاجرا درآمد.



باید در نظر داشت «حقوق» چیزهایی هستند که کودک باید داشته و یا قادر به انجام آن باشد. همه کودکان از حقوق یکسانی برخوردار هستند. این حقوق در معاهده حقوق کودکان بیان شده اند. تقریبا تمام کشورها ( غیر از ایالات متحده آمریکا) با این حقوق موافقت کرده اند. تمامی این حقوق با یکدیگر مرتبط هستند و از اهمیت یکسانی برخوردار هستند. با بزرگ شدن کودکان ، آنها مسئولیت بیشتری برای انتخاب و استفاده از حقوق خود دارند.



در این بخش و بخش های آینده سعی می کنیم به صورت مختصر و با زبانی ساده مواد اعلامیه حقوق کودک را برای مخاطبان شرح دهیم.



ماده اول



موضوع: تعریف کودک



اعلامیه چه می گوید:



«از نظر اين‌ كنوانسيون‌ منظور از كودك‌ افراد انساني‌ زير سن ۱۸ سال‌ است‌ مگر اين‌ كه‌ طبق‌ قانون‌ قابل‌ اجرا در مورد كودك‌، سن‌ بلوغ‌ كمتر تشخيص‌ داده‌ شود».



به زبان ساده یعنی چه:



همه افراد زیر ۱۸ سال از حقوق بیان شده در این کنوانسیون برخوردار هستند.



نکته مهم در این رابطه این است که بسیاری از کشورهای امضا کننده این معاهده سنین زیر ۱۸ سال را به عنوان سنین بزرگسالی و مسوولیت پذیری افراد تعیین کرده اند. به این معنی که اگر فردی زیر ۱۸ سال مرتکب جرمی شود دیگر کودک تلقی نمی شود و دادگاه می تواند مانند یک فرد بالغ وی را مجازات کند.



بر اساس بررسی های صورت گرفته حدود ۹۰ کشور سنین بین ۱۲-۱۴ سال را به عنوان سن مسولیت کیفری در قوانین خود تعیین کرده اند. کمیته حقوق کودک که بر اجرای مفاد این معاهده نظارت دارد در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد حداقل سن مسوولیت کیفری زیر ۱۲ سال از نظر بین المللی قابل پذیرش نیست و توصیه کرد بهتر است این سن بین ۱۴-۱۶ سال تعیین شود.



دوگانگی سن و تبعیض در ایران



در ایران، حداقل سن مسوولیت کیفری کمی پیچیده و به ویژه تبعیض آمیز است، به صورتی که بر اساس قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲، در مجازات های ذیل تعزیرات تا پایان سن ۱۸ سالگی مسوولیت کیفری فرد کامل نمی شود اما در حدود و قصاص نگاه تبعیض آمیزی نسبت به دختران و پسران وجود دارد که بر خلاف اهداف اعلامیه جهانی حقوق بشر و نیز معاهده حقوق کودک است، به صورتی که دختر پس از ۹ سالگی و پسر پس از ۱۵ سال تمام قمری مسوولیت کیفری کامل پیدا می کند. به همین دلیل است که همواره و به ویژه در موارد کودکان محکوم به اعدام، جامعه جهانی نسبت به صدور و اجرای احکام این افراد در ایران واکنش جدی نشان می دهد.



*عکس: کمیسیونر کودکان و نوجوانان اسکاتلند