ماده هفتم: ثبت هویت، ملیت و مراقبت



اعلامیه چه می‌گوید؟



۱. تولد کودک باید بلافاصله پس از به دنیا آمدن او ثبت شود و کودک از بدو تولد از حقِ داشتن نام، حق کسب تابعیت و «تا حد امکان» از حق شناختن والدین و قرار گرفتن تحت مراقبت آنان برخوردار خواهد بود.



۲. کشورهای عضو، اِعمال حقوق مذکور را مطابق با قوانین داخلی خود و تعهدات ناشی از اسناد بین‌المللی مربوطه در این زمینه (به ویژه در مواردی که عدم اعمال این حقوق موجب بی‌تابعیتی کودک شود)، تضمین خواهند کرد.



 



به زبان ساده یعنی چه؟



این ماده منعکس‌کننده دیدگاه کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی ذیل ماده ۲۴ بندهای دوم و سوم است که در آن بر حق ثبت هویت کودک بلافاصله پس از تولد و نیز حق کسب تابعیت تاکید می‌کند. ماده هفتم معاهده حقوق کودک بیان می‌کند که اسم و مشخصات تمام کودکان و نوجوانان از «بدو تولد» باید ثبت رسمی شده و نیز تحت تابعیت یک کشور قرار بگیرند.



 



همچنین تاکید بر شناختن خانواده «تا حد ممکن»، در قسمت دوم بند اول این ماده؛ به این معنی است که تمامی کودکان و نوجوانان در برخی شرایط امکان شناخت خانواده خود را ندارند، ‌از جمله:



- در شرایطی مانند کودکان رها شده که امکان شناسایی پدر و مادر آن‌ها وجود ندارد.



- در شرایطی که مادر کودک از معرفی پدر او خودداری می‌کند، یا نمی‌داند پدر فرزندش چه کسی است.



 



تحت حمایت پدر و مادر قرار گرفتن



ماده ۷ معاهده حقوق کودک در راستای ماده ۵ که با جزئیات بیشتری در مورد پدر و مادر، سرپرست قانونی و خانواده‌ای که توانایی مراقب از کودک یا نوجوان را دارد صحبت می‌کند؛ تائید می‌کند شرایطی وجود دارد که کودکان و نوجوانان نباید از سوی پدر و مادر خودشان تحت سرپرستی قرار گیرند.



 



دولت چه وظیفه‌ای دارد؟



ثبت هویت یک کودک، به عنوان اولین قدم دولت در تائید موجودیت او و نمایانگر به رسمیت شناختن اهمیت فردیت کودک بر اساس قوانین تلقی می‌شود. در شرایطی که کودکان ثبت هویت نمی‌شوند امکان محرومیت آن‌ها از بسیاری حقوق از جمله حق آموزش، سلامت و تامین اجتماعی وجود دارد. همچنین ممکن است در دستیابی به بسیاری از حقوق و امکانات تحت تبعیض قرار گیرند. به همین دلیل و به منظور جلوگیری از تبعیض و محرومیت از حقوق، دولت‌ها موظفند شرایطی را به وجود آورند که امکان ثبت رسمی تمامی کودکان در بدو تولد فراهم باشد.



 



در ایران، دولت بر اساس قانون ثبت‌احوال کشور شرایطی برای ثبت تولد و کسب مدارک شناسایی کودک تعیین کرده است. از جمله اینکه والدین کودک حداکثر تا ۱۵ روز پس از تولد باید نسبت به اعلام تولد و دریافت شناسنامه کودک اقدام کنند.



 



چه مواردی باید ثبت شود؟



اگرچه معاهده حقوق کودک مشخص نکرده است که چه مواردی به عنوان هویت کودکان باید ثبت شود؛ اما در راستای احقاق حق برخورداری از اسم، ملیت و شناخت خانواده، می‌توان انتظار داشت موارد حداقلی زیر مد نظر قرار بگیرند:



- نام کودک در هنگام تولد



- جنسیت



- تاریخ تولد



- محل تولد



- نام و آدرس والدین



- وضعیت ملیت والدین



 



افراد بدون هویت در ایران



با وجود اینکه در سال‌های اخیر اقدامات مثبتی در راستای برابری حق مادر و پدر نسبت به فرزندان انجام شده است (از جمله اینکه مادر نیز به تنهایی می‌تواند نسبت به اعلام تولد و دریافت شناسنامه کودک خود اقدام کند) اما این تنها در صورتی است که ازدواج آن‌ها قانوناً به ثبت رسیده باشد و در مورد تولدهای خارج از رابطه قانونی همچنان چالش وجود دارد.



 



همچنین در شرایطی دیگر و به‌ویژه در سیستان و بلوچستان شاهد حضور تعداد بسیار زیادی از کودکان و نوجوانان هستیم که بنا به دلایل گوناگون از جمله فقر،‌ عدم آگاهی پدر و مادر، و نیز عدم توجه دولت در احراز و ثبت هویت آن‌ها، از هیچ گونه مدارک هویتی برخوردار نیستند و به دلیل اینکه مدارک هویتی ایرانی ندارند به عنوان شهروند کشور نمی‌توانند از بسیاری از حقوق و امتیازات (از جمله حق آموزش، کار، مسکن و نیز برنامه‌های حمایتی دولت و دیگر نهادها) برخوردار شوند.



*عکس: کمیسیونر کودکان و نوجوانان اسکاتلند



کانال تلگرامی کانون مدافعان حقوق بشر @DhrcIran